Đây là nhóm thuốc hiệu quả rõ rệt nên dễ bị lạm dụng. Nó cũng là nhóm mà việc tự mua và tự ngừng gây hậu quả nặng nhất.
Vì sao không được tự ngừng corticoid
- Vì dùng một thời gian thì cơ thể giảm tự sản xuất hormone tương ứng
- Ngừng đột ngột có thể gây tình trạng nguy hiểm
- Nên phải giảm dần theo hướng dẫn
- Đây là quy tắc cứng, không có ngoại lệ tự suy ra được
- Mục thứ hai là rủi ro
Mục cuối là cách nói lại cho rõ, và đây là điều quan trọng nhất của cả bài.
Vì sao không nên tự mua dùng
- Vì nó rất hiệu quả trong việc làm hết đau và hết sưng
- Nên người ta dễ dùng kéo dài
- Mà không biết cái giá phải trả về sau
- Hiệu quả nhanh là chính cái bẫy của nhóm thuốc này
- Mục thứ ba là hậu quả
Mục cuối là cách nhìn cần có, và nó đúng với nhiều thứ ngoài thuốc men.
Thuốc không rõ nguồn gốc có liên quan gì
- Nhiều loại thuốc gia truyền trộn corticoid mà không ghi trên nhãn
- Người dùng thấy đỡ nhanh rồi dùng dài ngày
- Mà không hề biết mình đang dùng gì
- Thuốc viên không nhãn, không hạn dùng, hoặc bán theo lời truyền miệng là thứ nên tránh
- Mục thứ ba là điều nguy hiểm nhất
Mục cuối là dấu hiệu nhận biết, và nó là cách tự bảo vệ đơn giản nhất.
Đang dùng corticoid thì cần lưu ý gì
- Khai ở mọi nơi khám
- Mang theo giấy ghi mình đang dùng
- Và báo ngay khi bị ốm nặng hoặc phải phẫu thuật
- Vì trong những lúc đó liều có thể cần được điều chỉnh
- Mục thứ hai là cách chuẩn bị
Mục cuối là lý do, và đây là tình huống người bệnh không tự xử lý được.
Về những tác dụng phụ khi dùng dài ngày
- Tăng cân, mặt tròn, da mỏng dễ bầm, loãng xương, tăng đường huyết là những thứ hay gặp
- Cũng có thể làm tăng huyết áp và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn
- Hỏi trước xem đợt của mình có nguy cơ gì và cần theo dõi gì
- Biết trước thì nhận ra sớm, và nhiều thứ xử lý được khi phát hiện sớm
- Mục thứ ba là câu nên hỏi
Mục cuối là lợi ích của việc hỏi, và nó đổi lo lắng mơ hồ thành việc cụ thể.
Về việc giảm liều theo lịch
- Lịch giảm liều là một phần của điều trị, không phải gợi ý
- Ghi lịch đó ra giấy và đánh dấu từng ngày
- Không tự giảm nhanh hơn vì muốn hết thuốc sớm
- Thấy khó chịu khi giảm thì gọi hỏi chứ đừng tự quay lại liều cũ
- Mục thứ hai là cách thực hiện
Hai mục cuối là hai chiều sai hay gặp, và cả hai đều phá hỏng lịch giảm.
Về corticoid dạng bôi và dạng hít
- Dạng bôi và dạng hít có nguy cơ toàn thân thấp hơn nhiều so với dạng uống
- Nhưng dạng bôi mạnh dùng lâu trên vùng da rộng vẫn có thể ảnh hưởng
- Không tự lấy tuýp bôi mạnh dùng cho mặt hoặc cho trẻ nhỏ
- Dùng đúng vùng da, đúng thời gian đã được dặn
- Mục đầu là điều muốn trấn an
Mục thứ ba là điều tuyệt đối tránh, và da mặt và da trẻ nhỏ mỏng hơn nhiều.
Về tiêm khớp
- Tiêm vào khớp có thể giúp giảm đau rõ, nhưng số lần tiêm được giới hạn
- Không đi tiêm ở nơi không đảm bảo vô khuẩn, vì nhiễm khuẩn khớp rất nặng
- Hỏi rõ đã tiêm bao nhiêu lần và còn tiêm được nữa không
- Khớp sưng nóng đỏ kèm sốt sau tiêm thì đi khám ngay
- Mục thứ hai là quy tắc an toàn
Mục cuối là dấu hiệu nguy hiểm, và nó không được để tới hôm sau.
Về nhiễm khuẩn khi đang dùng
- Corticoid làm giảm khả năng chống nhiễm khuẩn và làm mờ bớt triệu chứng
- Nên một nhiễm khuẩn có thể nặng mà biểu hiện bên ngoài lại không rõ
- Sốt, đau, hoặc thấy khác lạ trong người thì báo sớm, đừng đợi rõ triệu chứng
- Hỏi về tiêm phòng và những thứ nên tránh trong thời gian dùng thuốc
- Mục thứ hai là điều nguy hiểm nhất
Mục thứ ba là việc cần làm, và ngưỡng báo ở đây phải thấp hơn bình thường.
Về xương và đường huyết
- Dùng dài ngày làm tăng nguy cơ loãng xương, hỏi về cách dự phòng
- Cũng có thể làm đường huyết tăng, người tiểu đường cần theo dõi dày hơn trong đợt
- Khai bệnh tiểu đường trước khi bắt đầu đợt corticoid
- Ngã ở người loãng xương gây hậu quả nặng, nên chú ý cả việc phòng ngã
- Mục thứ hai là điều người tiểu đường phải biết
Mục cuối là phần ít ai nghĩ tới, và nó nằm ngoài chuyện thuốc men.
Về việc hỏi mục tiêu và thời hạn của đợt
- Hỏi đợt này dự kiến kéo dài bao lâu và nhằm đạt điều gì
- Hỏi khi nào hẹn đánh giá lại và bằng cách nào
- Hỏi có lựa chọn nào thay thế cho dùng dài ngày không
- Ba câu đó biến một đơn thuốc mạnh thành một kế hoạch có mốc
- Mục thứ ba là câu đáng hỏi nhất
Mục cuối là lợi ích, và đó là khác biệt giữa điều trị có kiểm soát và dùng thuốc vô hạn.
Bốn câu về một đơn thuốc
- Thuốc này để làm gì, và làm được gì
- Uống thế nào, khi nào, trong bao lâu
- Có gì cần tránh khi dùng — thuốc khác, thức ăn, rượu
- Khi nào thì ngừng, và ngừng thế nào
- Với corticoid thì câu thứ tư là câu quan trọng nhất trong bốn câu
Mục cuối là điểm riêng, và vế ngừng thế nào ở đây là vấn đề an toàn chứ không phải chi tiết nhỏ.
Liều nằm trên đơn và trên tờ hướng dẫn
- Liều và lịch giảm liều nằm trên đơn của mình, không nằm trong bài viết nào
- Ghi lịch giảm ra giấy và dán ở chỗ để thuốc
- Không tự mua, không dùng lại đơn cũ, không dùng đơn của người khác
- Không rõ thì hỏi dược sĩ, mang cả hộp và đơn theo
- Mục thứ ba là ba điều tuyệt đối tránh
Mục thứ hai là việc nên làm ngay, và lịch giảm viết ra giấy thì không nhớ nhầm được.
Ngừng thuốc và đi khám ngay
- Mệt lả, tụt huyết áp, nôn, đau bụng sau khi ngừng thuốc — đi cấp cứu ngay
- Sốt cao hoặc dấu hiệu nhiễm khuẩn trong lúc đang dùng
- Nôn ra máu hoặc phân đen như hắc ín
- Đau lưng đột ngột hoặc đau xương sau một va chạm nhẹ
- Nhìn mờ, đau mắt, hoặc thay đổi tinh thần rõ rệt
Với khó chịu nhẹ hơn thì gọi hỏi trước khi bỏ, vì bỏ đột ngột một số thuốc cũng có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không được tự ngừng corticoid?
Vì dùng một thời gian thì cơ thể giảm tự sản xuất hormone tương ứng. Ngừng đột ngột có thể gây tình trạng nguy hiểm, nên phải giảm dần theo hướng dẫn.
Vì sao không nên tự mua dùng?
Vì nó rất hiệu quả trong việc làm hết đau và hết sưng, nên người ta dễ dùng kéo dài mà không biết cái giá phải trả về sau.
Thuốc không rõ nguồn gốc có liên quan gì?
Nhiều loại thuốc gia truyền trộn corticoid mà không ghi trên nhãn. Người dùng thấy đỡ nhanh rồi dùng dài ngày mà không hề biết mình đang dùng gì.
Đang dùng corticoid thì cần lưu ý gì?
Khai ở mọi nơi khám, mang theo giấy ghi mình đang dùng, và báo ngay khi bị ốm nặng hoặc phải phẫu thuật.