Đây là tình huống cấp tính hay gặp nhất ở người dùng thuốc tiểu đường. Nhận ra sớm và chuẩn bị sẵn là hai việc quyết định, và cả hai đều làm được trước khi chuyện xảy ra.
Hạ đường huyết có dấu hiệu gì
- Thường là run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào
- Tim đập nhanh, hoa mắt
- Và cảm giác bồn chồn khó tả
- Nặng hơn thì lú lẫn hoặc mất ý thức
- Ba mục đầu là dấu hiệu sớm
Mục thứ tư là mức nguy hiểm, và khoảng cách giữa hai mức có thể rất ngắn.
Nhóm thuốc nào dễ gây hạ đường huyết
- Insulin và một số nhóm kích thích tuỵ tiết insulin dễ gây hơn cả
- Hỏi bác sĩ xem thuốc của mình có thuộc nhóm đó không
- Biết điều này quyết định mức độ mình phải đề phòng
- Người dùng nhiều loại cùng lúc thì càng nên hỏi rõ
- Mục thứ hai là câu cần hỏi
Mục thứ ba là lý do phải hỏi, và không phải ai uống thuốc tiểu đường cũng có nguy cơ như nhau.
Nên chuẩn bị sẵn những gì
- Luôn mang theo thứ ngọt dễ nuốt
- Một tờ ghi tên thuốc đang dùng
- Và cho người thân biết mình có bệnh cùng cách xử lý
- Để một phần dự phòng ở cơ quan, trong xe, và ở đầu giường
- Mục thứ ba là phần nhiều người bỏ qua
Mục cuối là cách bố trí, và chuẩn bị chỉ có tác dụng khi nó ở đúng chỗ mình cần.
Khi nào phải gọi cấp cứu
- Khi người bệnh lú lẫn, không nuốt được
- Co giật hoặc bất tỉnh
- Lúc đó tuyệt đối không đổ nước hay thức ăn vào miệng
- Đặt nằm nghiêng và gọi cấp cứu ngay
- Mục thứ ba là điều tuyệt đối tránh
Mục cuối là việc phải làm, và đổ đồ vào miệng người bất tỉnh gây sặc rất nguy hiểm.
Về việc nhận ra dấu hiệu của chính mình
- Mỗi người có một kiểu dấu hiệu sớm hơi khác nhau
- Sau vài lần thì tự nhận ra kiểu của mình, và nên ghi lại kiểu đó
- Nói cho người thân biết dấu hiệu riêng đó, vì họ hay thấy trước mình
- Có người mất dần khả năng nhận biết theo thời gian, đó là điều cần báo bác sĩ
- Mục thứ ba là điều hữu ích nhất
Mục cuối là tình huống cần lưu ý, và mất cảm nhận là dấu hiệu phải điều chỉnh theo dõi.
Về những lúc dễ xảy ra hơn
- Bỏ bữa hoặc ăn trễ hơn thường lệ
- Vận động nhiều hơn bình thường mà không điều chỉnh gì
- Uống rượu, nhất là uống lúc bụng đói
- Đang ốm, ăn kém, hoặc vừa đổi liều thuốc
- Mục thứ ba là yếu tố hay bị coi nhẹ
Mục cuối là giai đoạn cần cảnh giác hơn, và đổi liều là lúc cơ thể chưa quen.
Về việc xử lý khi còn tỉnh táo
- Dừng việc đang làm ngay, nhất là khi đang lái xe hoặc đang ở trên cao
- Dùng thứ ngọt đã chuẩn bị sẵn theo cách bác sĩ đã dặn
- Ngồi hoặc nằm nghỉ, đừng cố đi tiếp cho xong việc
- Sau khi đỡ thì ăn một bữa nhẹ nếu bữa chính còn xa
- Mục đầu là việc quan trọng nhất
Mục cuối là bước dễ quên, và bỏ qua nó thì dễ tái lại sau ít lâu.
Về chuyện lái xe
- Không lái xe khi đang có dấu hiệu, dù thấy còn chịu được
- Kiểm tra trước khi lên đường nếu mình thuộc nhóm nguy cơ
- Để sẵn đồ ngọt trong tầm với, không để trong cốp
- Chuyến đi dài thì dừng nghỉ đều và ăn đúng giờ
- Mục đầu là quy tắc cứng
Mục thứ ba là chi tiết quyết định, và thứ nằm trong cốp thì không dùng được lúc cần.
Về việc ghi lại mỗi lần xảy ra
- Ghi ngày giờ, tình huống trước đó, và cảm giác mình có
- Mang những ghi chép đó đi khám, vì đó là dữ liệu để chỉnh thuốc
- Đừng giấu vì ngại, giấu thì bác sĩ không biết đường chỉnh
- Xảy ra nhiều lần là dấu hiệu đơn thuốc cần xem lại, không phải lỗi của mình
- Mục thứ hai là lý do phải ghi
Mục cuối là điều muốn trấn an, và ngại bị trách là lý do phổ biến khiến người ta im lặng.
Về người nhà và người cùng làm việc
- Ít nhất một người gần mình nên biết mình có bệnh và biết dấu hiệu
- Họ cần biết chỗ để đồ ngọt dự phòng và số điện thoại người thân
- Dặn họ rằng khi mình lú lẫn thì gọi cấp cứu chứ đừng đợi mình tự đỡ
- Một mẩu giấy trong ví ghi bệnh và thuốc đang dùng giúp người lạ xử lý đúng
- Mục thứ ba là điều quan trọng nhất phải dặn
Mục cuối là cách chuẩn bị đơn giản, và nó có ích nhất khi mình ở ngoài đường.
Về việc ban đêm
- Hạ đường huyết ban đêm khó nhận ra vì mình đang ngủ
- Dấu hiệu gián tiếp là đổ mồ hôi ướt gối, ác mộng, hoặc sáng dậy mệt và đau đầu
- Gặp những dấu hiệu đó thì báo bác sĩ chứ đừng tự đổi giờ uống
- Để sẵn đồ ngọt và đèn ở đầu giường
- Mục thứ hai là cách nhận ra
Mục thứ ba là việc cần làm, và ban đêm là lúc cần đề phòng nhất vì không ai thấy.
Bốn câu về một đơn thuốc
- Thuốc này để làm gì, và làm được gì
- Uống thế nào, khi nào, trong bao lâu
- Có gì cần tránh khi dùng — thuốc khác, thức ăn, rượu
- Khi nào thì ngừng, và ngừng thế nào
- Bài này nằm ở câu thứ ba, phần bỏ bữa và rượu
Mục cuối là điểm riêng, và câu thứ ba là câu bảo vệ mình khỏi tình huống cấp tính.
Liều nằm trên đơn và trên tờ hướng dẫn
- Lượng đồ ngọt cần dùng và cách xử lý cụ thể phải hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ
- Bài này nêu nguyên tắc, không thay được lời dặn cho trường hợp của mình
- Không tự giảm liều thuốc sau một lần bị hạ đường huyết
- Không rõ thì hỏi, mang cả hộp và ghi chép theo
- Mục thứ hai là ranh giới của bài
Mục thứ ba là điều tuyệt đối tránh, và điều chỉnh liều là việc phải có theo dõi.
Ngừng thuốc và đi khám ngay
- Lú lẫn, không nuốt được, co giật hoặc bất tỉnh — gọi cấp cứu ngay
- Dùng đồ ngọt rồi mà không đỡ sau một lúc
- Hạ đường huyết tái đi tái lại trong cùng một ngày
- Vã mồ hôi lạnh kèm tim đập rất nhanh và không tự đứng được
- Nôn nhiều không giữ được gì trong bụng khi đang dùng thuốc tiểu đường
Với khó chịu nhẹ hơn thì gọi hỏi trước khi bỏ, vì bỏ đột ngột một số thuốc cũng có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Hạ đường huyết có dấu hiệu gì?
Thường là run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào, tim đập nhanh, hoa mắt, và cảm giác bồn chồn khó tả. Nặng hơn thì lú lẫn hoặc mất ý thức.
Nhóm thuốc nào dễ gây hạ đường huyết?
Insulin và một số nhóm kích thích tuỵ tiết insulin dễ gây hơn cả. Hỏi bác sĩ xem thuốc của mình có thuộc nhóm đó không.
Nên chuẩn bị sẵn những gì?
Luôn mang theo thứ ngọt dễ nuốt, một tờ ghi tên thuốc đang dùng, và cho người thân biết mình có bệnh cùng cách xử lý.
Khi nào phải gọi cấp cứu?
Khi người bệnh lú lẫn, không nuốt được, co giật hoặc bất tỉnh. Lúc đó tuyệt đối không đổ nước hay thức ăn vào miệng.