Sốt, nôn, tiêu chảy hoặc ăn không được làm đảo lộn mọi thứ trong một ngày. Đó là lúc cần lời dặn riêng, và lời dặn đó phải xin từ trước chứ không phải lúc đang ốm.
Bị ốm thì có ngừng thuốc tiểu đường không
- Không tự ngừng
- Một số thuốc cần tạm ngừng khi mất nước nặng
- Nhưng đó là lời dặn riêng cho từng người và phải hỏi trước
- Cũng có thuốc tuyệt đối không được bỏ dù đang ốm
- Mục thứ hai và thứ tư là hai hướng trái ngược
Chính vì trái ngược nên không thể suy đoán, và đó là lý do phải có lời dặn riêng.
Vì sao ngày ốm lại nguy hiểm hơn
- Vì đường huyết có thể tăng do chính bệnh đang mắc
- Trong khi ăn uống lại kém đi
- Hai chiều ngược nhau làm mọi thứ khó đoán
- Nôn và tiêu chảy còn gây mất nước, làm tình hình nặng thêm
- Mục thứ ba là điều muốn nhấn
Mục cuối là yếu tố cộng thêm, và mất nước là chỗ nhiều ca trở nặng.
Nên chuẩn bị gì trước
- Hỏi bác sĩ một kế hoạch cho ngày ốm ngay khi còn khoẻ
- Rồi ghi ra giấy và dán ở chỗ dễ thấy
- Cho người nhà biết tờ giấy đó ở đâu
- Lưu sẵn số điện thoại nơi mình khám để gọi hỏi nhanh
- Mục đầu là việc quan trọng nhất
Mục cuối là chuẩn bị nên có, và lúc đang sốt thì không ai đi tìm số điện thoại nổi.
Khi nào phải đi viện
- Khi nôn nhiều không giữ được nước
- Thở nhanh sâu bất thường
- Lú lẫn
- Hoặc đường huyết rất cao hay rất thấp kéo dài
- Bốn dấu hiệu này đều là đi ngay, không chờ tới sáng
Không chờ là điểm quan trọng nhất, và ở nhóm này chờ tới sáng là rủi ro thật.
Về việc đo dày hơn trong ngày ốm
- Hỏi trước nên đo mấy lần trong ngày ốm, vì thường phải dày hơn ngày thường
- Ghi lại số đo cùng giờ và cùng tình trạng ăn uống
- Chuỗi số đó là thứ để báo khi gọi hỏi, thay vì nói chung chung là thấy mệt
- Giữ máy đo và que thử đủ dùng, đừng để hết đúng lúc cần
- Mục thứ ba là lý do phải ghi
Mục cuối là chuẩn bị nên có, và que thử hết giữa lúc ốm là tình huống rất hay gặp.
Về việc uống đủ nước
- Uống nước đều là việc quan trọng nhất trong ngày ốm
- Uống từng ngụm nhỏ liên tục thay vì uống nhiều một lúc khi đang buồn nôn
- Hỏi trước nên uống loại nước nào khi không ăn được
- Không giữ được nước trong bụng là dấu hiệu phải gọi hỏi ngay
- Mục thứ hai là cách uống dễ hơn
Mục cuối là ranh giới, và đó là lúc chuyện đã vượt khỏi phạm vi xử lý tại nhà.
Về chuyện không ăn được nhưng vẫn phải dùng thuốc
- Không ăn được không tự động có nghĩa là bỏ thuốc
- Có thuốc phải giữ, có thuốc phải điều chỉnh, tuỳ loại
- Người dùng insulin thì càng phải hỏi rõ, vì bỏ mũi tiêm có thể nguy hiểm
- Hỏi trước xem khi không ăn được thì nên dùng gì thay bữa
- Mục thứ ba là nhóm cần lưu ý nhất
Mục cuối là câu nên hỏi thêm, và nó giải quyết được phần lớn tình huống.
Về thuốc mua thêm để trị cảm sốt
- Khai bệnh tiểu đường khi mua thuốc cảm, thuốc ho, hoặc thuốc dạ dày
- Một số dạng siro và thuốc bột có đường, dược sĩ sẽ biết cách chọn
- Một số thuốc cảm còn ảnh hưởng tới huyết áp nếu mình có kèm bệnh đó
- Mang danh sách thuốc đang dùng theo khi ra nhà thuốc
- Mục thứ hai là lý do phải khai
Mục cuối là thói quen nên có, và nó giúp dược sĩ tránh được thứ kỵ nhau.
Về việc gọi hỏi sớm thay vì đợi
- Gọi hỏi khi mới bắt đầu ốm thì xử lý đơn giản hơn nhiều
- Đợi tới lúc nôn cả ngày rồi mới gọi là đã muộn
- Không ngại làm phiền, đây đúng là tình huống họ muốn mình gọi
- Chuẩn bị sẵn chuỗi số đo và danh sách thuốc trước khi gọi
- Mục thứ hai là điều muốn cảnh báo
Mục thứ ba là điều muốn trấn an, và ngại làm phiền là lý do người ta gọi muộn.
Về việc người nhà biết việc
- Người ốm nặng thì không tự theo dõi được, đó là lúc người nhà phải biết việc
- Họ cần biết chỗ để tờ kế hoạch ngày ốm và chỗ để thuốc
- Dặn họ dấu hiệu nào là phải đưa đi viện ngay, đừng chờ mình nói
- Người sống một mình thì nên báo cho ai đó biết là mình đang ốm
- Mục thứ ba là điều quan trọng nhất phải dặn
Mục cuối là lời khuyên cho người ở một mình, và đó là nhóm rủi ro cao nhất.
Về việc quay lại nếp bình thường sau khi khỏi
- Khỏi rồi thì quay lại đúng đơn cũ, đừng giữ luôn cách điều chỉnh của ngày ốm
- Báo cho bác sĩ biết mình đã ốm và đã điều chỉnh thế nào
- Ghi lại đợt ốm vào sổ, vì nó giải thích những số đo bất thường trong giai đoạn đó
- Đo thêm vài ngày sau khi khỏi để chắc mọi thứ đã về nếp
- Mục đầu là điều hay quên
Mục thứ ba là lý do phải ghi, và không ghi thì chuỗi số nhìn như mất kiểm soát vô cớ.
Bốn câu về một đơn thuốc
- Thuốc này để làm gì, và làm được gì
- Uống thế nào, khi nào, trong bao lâu
- Có gì cần tránh khi dùng — thuốc khác, thức ăn, rượu
- Khi nào thì ngừng, và ngừng thế nào
- Bài này là câu thứ tư áp vào một tình huống cụ thể
Mục cuối là điểm riêng, và ngày ốm chính là lúc câu thứ tư được dùng tới thật.
Liều nằm trên đơn và trên tờ hướng dẫn
- Kế hoạch ngày ốm là lời dặn riêng của bác sĩ cho mình, không nằm trong bài viết nào
- Xin kế hoạch đó khi còn khoẻ và ghi ra giấy
- Không dùng kế hoạch của người khác, vì thuốc mỗi người mỗi khác
- Không rõ thì gọi hỏi, đó là việc nên làm chứ không phải làm phiền
- Mục thứ hai là việc cần làm ngay hôm nay
Mục thứ ba là điều tuyệt đối tránh, và cùng một đợt cảm nhưng hai người phải xử lý khác nhau.
Ngừng thuốc và đi khám ngay
- Thở nhanh sâu bất thường, hơi thở có mùi lạ, mệt lả — gọi cấp cứu
- Nôn liên tục không giữ được nước trong bụng
- Lú lẫn, ngủ gà, hoặc gọi không tỉnh hẳn
- Sốt cao kéo dài kèm đường huyết rất cao
- Co giật, ngất, hoặc gần ngất
Với khó chịu nhẹ hơn thì gọi hỏi trước khi bỏ, vì bỏ đột ngột một số thuốc cũng có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Bị ốm thì có ngừng thuốc tiểu đường không?
Không tự ngừng. Một số thuốc cần tạm ngừng khi mất nước nặng, nhưng đó là lời dặn riêng cho từng người và phải hỏi trước.
Vì sao ngày ốm lại nguy hiểm hơn?
Vì đường huyết có thể tăng do chính bệnh đang mắc, trong khi ăn uống lại kém đi. Hai chiều ngược nhau làm mọi thứ khó đoán.
Nên chuẩn bị gì trước?
Hỏi bác sĩ một kế hoạch cho ngày ốm ngay khi còn khoẻ, rồi ghi ra giấy và dán ở chỗ dễ thấy.
Khi nào phải đi viện?
Khi nôn nhiều không giữ được nước, thở nhanh sâu bất thường, lú lẫn, hoặc đường huyết rất cao hay rất thấp kéo dài.