Nhầm hai loại bình hít này với nhau là sai lầm phổ biến nhất trong điều trị hen. Nó khiến người bệnh dùng sai cả hai và tưởng bệnh không kiểm soát được.
Hai loại bình hít khác nhau thế nào
- Loại kiểm soát dùng đều mỗi ngày để giữ đường thở ổn định
- Loại cắt cơn chỉ dùng khi lên cơn
- Để làm giãn đường thở nhanh
- Một cái phòng, một cái chữa lúc cấp — không thay thế nhau được
- Mục cuối là cách nhớ ngắn nhất
Ba mục đầu là vai trò cụ thể, và hiểu đúng vai trò là điều kiện để dùng đúng.
Đang khoẻ thì có phải dùng loại kiểm soát không
- Có
- Nó làm việc trong lúc mình chưa có triệu chứng
- Đó chính là mục đích của nó
- Bỏ vì thấy khoẻ là hiểu ngược, và đó là nguyên nhân số một khiến bệnh bùng lên
- Mục thứ hai là điểm cốt lõi
Mục thứ tư là hậu quả thật, và nó lặp lại ở rất nhiều người bệnh hen.
Dùng bình cắt cơn nhiều có sao không
- Phải dùng cắt cơn thường xuyên là dấu hiệu bệnh chưa được kiểm soát tốt
- Đó là lúc cần đi khám lại
- Chứ không phải mua thêm bình
- Đếm xem một tháng mình dùng hết bao nhiêu bình cắt cơn, con số đó rất nói lên vấn đề
- Mục đầu là ý nghĩa của việc dùng nhiều
Mục cuối là cách tự kiểm tra, và con số đó là thứ đáng mang đi khám.
Làm sao phân biệt hai bình
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ đánh dấu rõ lên từng bình ngay lúc nhận thuốc
- Và để hai bình ở hai chỗ khác nhau
- Bình kiểm soát để cùng chỗ với việc làm hằng ngày, bình cắt cơn để trong túi mang theo
- Dán nhãn to bằng chữ, đừng dựa vào màu sắc vì màu có thể đổi theo hãng
- Mục đầu là việc nên làm ngay
Mục cuối là lưu ý quan trọng, và đổi hãng mà vẫn nhớ theo màu là nguồn nhầm lẫn.
Về kỹ thuật hít đúng cách
- Hít sai kỹ thuật thì thuốc đọng ở miệng chứ không xuống được đường thở
- Xin được hướng dẫn trực tiếp và làm thử trước mặt nhân viên y tế
- Xem lại kỹ thuật định kỳ, vì người dùng lâu năm vẫn có thể làm sai
- Đổi sang bình loại khác thì phải học lại, vì mỗi dạng bình có cách dùng riêng
- Mục đầu là hậu quả của việc làm sai
Mục cuối là chỗ hay sai nhất, và nhiều người áp cách cũ lên bình mới.
Về buồng đệm
- Buồng đệm giúp thuốc vào sâu hơn, nhất là với trẻ em và người cao tuổi
- Hỏi xem bình của mình có nên dùng kèm buồng đệm không
- Rửa và để khô buồng đệm theo hướng dẫn, đừng lau bằng khăn
- Mang theo buồng đệm khi đi xa nếu mình vẫn dùng nó hằng ngày
- Mục đầu là lợi ích
Mục thứ ba là chi tiết hay bị làm sai, và lau khăn làm thuốc bám vào thành.
Về việc súc miệng sau khi hít
- Một số bình kiểm soát yêu cầu súc miệng sau khi hít
- Việc đó giúp tránh nấm miệng và khản tiếng
- Hỏi rõ bình của mình có cần không, và súc thế nào cho đúng
- Thấy đau rát miệng, đốm trắng trong miệng, hoặc khản tiếng kéo dài thì báo
- Mục thứ hai là lý do
Mục cuối là dấu hiệu cần báo, và chúng thường xử lý được dễ dàng khi phát hiện sớm.
Về việc biết bình còn bao nhiêu
- Hết thuốc giữa cơn là tình huống nguy hiểm, nên phải biết bình còn hay hết
- Nhiều bình có bộ đếm liều, tập thói quen nhìn nó
- Lắc hay thả bình vào nước để đoán là cách không đáng tin
- Lấy bình mới trước khi bình cũ gần hết, đừng đợi tới viên cuối
- Mục đầu là rủi ro cần tránh
Mục thứ ba là mẹo dân gian nên bỏ, và tin vào nó là lý do người ta bị hết thuốc bất ngờ.
Về kế hoạch hành động khi lên cơn
- Xin bác sĩ một kế hoạch bằng giấy cho lúc lên cơn, ghi rõ làm gì theo từng mức
- Dán ở nhà và chụp ảnh lưu trong điện thoại
- Cho người nhà và đồng nghiệp biết kế hoạch đó
- Ghi rõ mốc nào thì phải gọi cấp cứu chứ không cố xử lý ở nhà nữa
- Mục đầu là việc nên xin ngay lần khám tới
Mục cuối là phần quan trọng nhất, và nó quyết định lúc nào thì dừng tự xử lý.
Về việc theo dõi triệu chứng hằng ngày
- Ghi lại số đêm bị thức giấc vì ho hoặc khó thở
- Ghi số lần phải dùng bình cắt cơn trong tuần
- Ghi những việc mình phải bỏ vì khó thở, ví dụ leo cầu thang hay tập thể dục
- Ba con số đó cho biết bệnh có đang được kiểm soát hay không
- Mục thứ ba là dữ liệu hay bị bỏ qua
Mục cuối là cách đọc, và chúng nói nhiều hơn cảm giác chung chung là thấy ổn.
Về những thứ khởi phát cơn
- Khói thuốc, bụi, phấn hoa, lông động vật, không khí lạnh là những thứ hay gặp
- Nhiễm khuẩn đường hô hấp cũng thường làm bệnh nặng lên
- Ghi lại xem cơn của mình thường xảy ra sau điều gì
- Biết được thì tránh được, đó là phần tự làm được mà không cần thuốc
- Mục thứ ba là việc nên làm
Mục cuối là lợi ích, và mỗi người có danh sách khởi phát riêng.
Bốn câu về một đơn thuốc
- Thuốc này để làm gì, và làm được gì
- Uống thế nào, khi nào, trong bao lâu
- Có gì cần tránh khi dùng — thuốc khác, thức ăn, rượu
- Khi nào thì ngừng, và ngừng thế nào
- Bài này là câu thứ nhất và câu thứ hai gộp lại
Mục cuối là điểm riêng, và với bình hít thì không biết thuốc để làm gì là dùng sai ngay.
Liều nằm trên đơn và trên tờ hướng dẫn
- Số nhát hít và số lần mỗi ngày nằm trên đơn của mình, không nằm trong bài viết nào
- Ghi rõ lên từng bình bình nào dùng hằng ngày, bình nào dùng khi lên cơn
- Không tự tăng số nhát hít khi thấy khó thở hơn mọi ngày
- Không rõ thì hỏi dược sĩ, mang cả hai bình theo
- Mục thứ hai là việc nên làm ngay hôm nay
Mục thứ ba là điều tuyệt đối tránh, và khó thở hơn mọi ngày là lý do gọi hỏi chứ không phải tự tăng.
Ngừng thuốc và đi khám ngay
- Khó thở nhiều, nói không hết câu, hoặc môi và đầu ngón tay tím — gọi cấp cứu
- Dùng bình cắt cơn mà không đỡ hoặc đỡ rất ngắn rồi nặng lại
- Thở rít rõ, co kéo lồng ngực, hoặc ngồi phải cúi người mới thở được
- Lú lẫn, ngủ gà, hoặc kiệt sức khi đang lên cơn
- Đau ngực kèm khó thở
Với khó chịu nhẹ hơn thì gọi hỏi trước khi bỏ, vì bỏ đột ngột một số thuốc cũng có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Hai loại bình hít khác nhau thế nào?
Loại kiểm soát dùng đều mỗi ngày để giữ đường thở ổn định. Loại cắt cơn chỉ dùng khi lên cơn, để làm giãn đường thở nhanh.
Đang khoẻ thì có phải dùng loại kiểm soát không?
Có. Nó làm việc trong lúc mình chưa có triệu chứng, đó chính là mục đích của nó. Bỏ vì thấy khoẻ là hiểu ngược.
Dùng bình cắt cơn nhiều có sao không?
Phải dùng cắt cơn thường xuyên là dấu hiệu bệnh chưa được kiểm soát tốt. Đó là lúc cần đi khám lại chứ không phải mua thêm bình.
Làm sao phân biệt hai bình?
Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ đánh dấu rõ lên từng bình ngay lúc nhận thuốc, và để hai bình ở hai chỗ khác nhau.