Ho là lý do đi mua thuốc nhiều nhất, và cũng là lý do kháng sinh bị dùng sai nhiều nhất. Phần lớn ca ho không cần tới kháng sinh.
Vì sao ho thường không cần kháng sinh
- Vì phần lớn ca ho do virus gây ra
- Mà kháng sinh không có tác dụng với virus
- Uống vào chỉ nhận rủi ro mà không nhận lợi ích
- Rủi ro gồm tác dụng phụ và góp phần tạo ra vi khuẩn kháng thuốc
- Mục thứ hai là lý do cốt lõi
Mục cuối là hai mặt của rủi ro, và mặt thứ hai ảnh hưởng tới cả cộng đồng.
Vậy khi nào mới cần kháng sinh
- Khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn
- Dựa trên khám và đôi khi dựa trên xét nghiệm
- Đó là quyết định cần người khám chứ không đoán được ở nhà
- Đờm đổi màu không phải bằng chứng đủ để kết luận là nhiễm khuẩn
- Mục thứ ba là điều muốn nhấn
Mục cuối là hiểu lầm rất phổ biến, và nó là lý do nhiều người tự mua kháng sinh.
Ho kéo dài bao lâu thì phải đi khám
- Ho kéo dài nhiều tuần
- Ho ra máu, sốt kéo dài
- Khó thở hoặc sụt cân
- Là những lý do phải đi khám chứ không tự mua thuốc tiếp
- Người hút thuốc lâu năm thì ngưỡng đi khám phải thấp hơn
Câu cuối là lưu ý riêng, và ho mạn ở người hút thuốc không phải chuyện bình thường.
Thuốc ho mua ngoài có dùng được không
- Có loại làm dịu triệu chứng
- Nhưng phải khai bệnh nền và thuốc đang dùng
- Không dùng thuốc ho của người lớn cho trẻ nhỏ
- Người có bệnh tim, huyết áp, tuyến tiền liệt hoặc glôcôm thì càng phải hỏi trước
- Mục thứ ba là quy tắc cứng
Mục cuối là nhóm cần thận trọng, và nhiều thuốc cảm phối hợp không hợp với họ.
Về ho có đờm và ho khan
- Hai kiểu ho này được xử lý khác nhau, nên mô tả rõ khi hỏi dược sĩ
- Thuốc làm loãng đờm và thuốc ức chế ho có mục đích ngược nhau
- Uống cả hai cùng lúc là chuyện không nên làm khi chưa hỏi
- Ho có đờm nhiều thì việc uống đủ nước giúp nhiều hơn người ta tưởng
- Mục thứ hai là lý do phải mô tả đúng
Mục cuối là việc đơn giản mà hiệu quả, và nó không đòi hỏi thêm thuốc nào.
Về đơn kháng sinh đã được kê
- Được kê rồi thì uống đủ đợt theo đúng lời dặn
- Đỡ ho sau vài ngày không có nghĩa là được dừng
- Dừng sớm là cách nuôi vi khuẩn kháng thuốc ngay trong người mình
- Thuốc thừa từ đợt cũ thì không giữ để lần sau tự uống
- Mục thứ hai là hiểu lầm hay gặp
Mục cuối là điều tuyệt đối tránh, và kháng sinh thừa trong nhà là nguồn dùng sai.
Về việc ho ở trẻ nhỏ
- Không tự dùng thuốc ho cho trẻ nhỏ khi chưa hỏi, nhất là trẻ dưới hai tuổi
- Không tự dùng kháng sinh còn lại từ đợt trước cho trẻ
- Trẻ thở nhanh, rút lõm lồng ngực, bỏ bú hoặc tím tái thì đi khám ngay
- Mật ong không dùng cho trẻ dưới một tuổi, đây là điều nhiều người không biết
- Mục đầu là quy tắc cứng
Mục cuối là lưu ý an toàn, và nó nằm ngoài chuyện thuốc men.
Về việc ho ở người cao tuổi
- Người cao tuổi có thể viêm phổi mà không sốt cao và không ho nhiều
- Dấu hiệu có khi chỉ là lú lẫn, ăn kém, hoặc mệt lả bất thường
- Đừng chờ có đủ triệu chứng điển hình mới đưa đi khám
- Người nhà nên để ý những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày
- Mục thứ hai là điều ít người biết
Mục thứ ba là việc cần làm, và chờ triệu chứng điển hình ở nhóm này là chờ quá muộn.
Về ho do chính thuốc gây ra
- Một số thuốc huyết áp gây ho khan kéo dài như một tác dụng phụ
- Ho xuất hiện sau khi bắt đầu một thuốc mới thì nói ra, đó là manh mối quan trọng
- Đổi sang thuốc khác thường làm hết ho, không cần thuốc ho nào
- Đừng tự bỏ thuốc huyết áp vì ho, hãy nói để được đổi
- Mục thứ hai là việc cần làm
Mục cuối là điều tuyệt đối tránh, và tự bỏ là đổi một vấn đề nhỏ lấy một vấn đề lớn.
Về những việc không cần thuốc mà có ích
- Uống đủ nước, giữ không khí trong phòng không quá khô, nghỉ ngơi đủ
- Tránh khói thuốc, kể cả khói thuốc từ người khác
- Kê cao đầu khi ngủ nếu ho nhiều về đêm
- Những việc này không thay được thuốc khi cần thuốc, nhưng luôn có ích
- Mục thứ hai là việc quan trọng nhất
Mục cuối là cách đặt đúng vị trí cho chúng, và chúng là nền chứ không phải giải pháp duy nhất.
Về việc mô tả cho đúng khi đi khám
- Nói rõ ho bao lâu rồi, ho khan hay có đờm, ho nhiều vào lúc nào trong ngày
- Nói cả sốt, khó thở, đau ngực, sụt cân nếu có
- Khai thuốc đã tự uống rồi, kể cả kháng sinh, vì nó ảnh hưởng tới đánh giá
- Khai nghề nghiệp và môi trường sống nếu có tiếp xúc bụi hoặc hoá chất
- Mục thứ ba là điều hay bị giấu
Mục cuối là thông tin ít ai nghĩ tới, và nó nhiều khi là manh mối chính.
Bốn câu về một đơn thuốc
- Thuốc này để làm gì, và làm được gì
- Uống thế nào, khi nào, trong bao lâu
- Có gì cần tránh khi dùng — thuốc khác, thức ăn, rượu
- Khi nào thì ngừng, và ngừng thế nào
- Bài này bắt đầu từ một câu trước cả bốn câu: thuốc này có cần không
Mục cuối là điểm riêng, và với kháng sinh thì câu có cần không là câu quan trọng nhất.
Liều nằm trên đơn và trên tờ hướng dẫn
- Bài này không nói loại thuốc ho nào nên dùng, vì điều đó tuỳ người và tuỳ nguyên nhân
- Kháng sinh chỉ dùng khi được kê, không tự mua và không dùng lại đơn cũ
- Không chia nhỏ thuốc người lớn để ước lượng cho trẻ
- Không rõ thì hỏi dược sĩ, mô tả rõ triệu chứng và tuổi người dùng
- Mục thứ hai là quy tắc cứng nhất của bài
Mục thứ ba là điều tuyệt đối tránh, và ước lượng ở trẻ nhỏ là chỗ sai rất nguy hiểm.
Ngừng thuốc và đi khám ngay
- Khó thở, thở nhanh, hoặc môi và đầu ngón tay tím — gọi cấp cứu
- Ho ra máu
- Đau ngực nhiều kèm sốt cao
- Lú lẫn, ngủ gà, hoặc mệt lả không ngồi dậy được
- Sốt kéo dài nhiều ngày không đỡ hoặc sụt cân nhanh
Với khó chịu nhẹ hơn thì gọi hỏi trước khi bỏ, vì bỏ đột ngột một số thuốc cũng có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ho thường không cần kháng sinh?
Vì phần lớn ca ho do virus gây ra, mà kháng sinh không có tác dụng với virus. Uống vào chỉ nhận rủi ro mà không nhận lợi ích.
Vậy khi nào mới cần kháng sinh?
Khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn, dựa trên khám và đôi khi dựa trên xét nghiệm. Đó là quyết định cần người khám chứ không đoán được ở nhà.
Ho kéo dài bao lâu thì phải đi khám?
Ho kéo dài nhiều tuần, ho ra máu, sốt kéo dài, khó thở hoặc sụt cân là những lý do phải đi khám chứ không tự mua thuốc tiếp.
Thuốc ho mua ngoài có dùng được không?
Có loại làm dịu triệu chứng, nhưng phải khai bệnh nền và thuốc đang dùng. Không dùng thuốc ho của người lớn cho trẻ nhỏ.