Gan và thận là hai nơi xử lý và thải thuốc. Khi chúng yếu đi thì thuốc ở lại trong người lâu hơn, và liều bình thường có thể trở thành liều quá mức.
Vì sao suy gan suy thận lại phải chỉnh liều
- Vì thuốc bị chuyển hoá và thải chậm hơn
- Nên tích lại trong người
- Liều bình thường khi đó có thể thành quá liều
- Có thuốc phải giảm liều, có thuốc phải giãn khoảng cách, có thuốc phải tránh hẳn
- Mục thứ ba là hệ quả cần nhớ
Mục cuối là ba hướng xử lý, và chọn hướng nào là việc của bác sĩ.
Tôi phải làm gì để tự bảo vệ
- Khai bệnh gan hoặc bệnh thận ở mọi nơi khám
- Và mọi lần mua thuốc
- Kể cả thuốc không cần đơn
- Ghi bệnh đó lên đầu danh sách thuốc của mình cho khỏi quên
- Mục thứ ba là chỗ hay bị bỏ qua nhất
Mục cuối là mẹo thực tế, và nó biến việc khai thành chuyện tự động.
Nhóm thuốc nào cần thận trọng nhất
- Nhóm giảm đau kháng viêm là nhóm cần hỏi trước hơn cả với người bệnh thận
- Nhưng danh sách tuỳ từng người
- Nên phải hỏi bác sĩ của mình thay vì theo danh sách chung
- Xin một danh sách những thứ nên tránh để mang theo khi đi mua thuốc
- Mục đầu là nhóm hay gặp nhất
Mục cuối là việc rất đáng xin, và có nó trong tay thì tự bảo vệ được.
Có cần mang kết quả xét nghiệm theo không
- Nên
- Chức năng thận thay đổi theo thời gian
- Và kết quả gần nhất giúp chọn liều đúng hơn
- Giữ các kết quả cũ theo thứ tự để thấy được xu hướng
- Mục thứ hai là lý do
Mục cuối là cách giữ có ích, và xu hướng nói nhiều hơn một con số đơn lẻ.
Về việc đi khám ở nơi mới
- Nơi mới không có hồ sơ cũ của mình, nên phải tự mang thông tin theo
- Mang danh sách thuốc, kết quả xét nghiệm gần nhất và tên bệnh đang có
- Nói rõ ngay từ đầu buổi khám chứ đừng đợi được hỏi
- Một câu ngắn lúc đầu tránh được cả một đơn thuốc không phù hợp
- Mục thứ ba là thói quen nên có
Mục cuối là lý do, và nó cho thấy chi phí của việc nói ra là rất nhỏ.
Về mất nước và những đợt ốm
- Nôn, tiêu chảy, sốt cao làm mất nước và làm thận chịu thêm gánh nặng
- Hỏi trước xem đợt ốm thì có thuốc nào cần tạm ngừng không
- Xin lời dặn đó khi còn khoẻ, giống kế hoạch ngày ốm ở bệnh tiểu đường
- Không tự ngừng và cũng không tự uống tiếp theo cảm tính
- Mục thứ hai là câu nên hỏi
Mục cuối là ranh giới, và đây là tình huống bắt buộc phải có lời dặn riêng.
Về thuốc cản quang và chụp chiếu
- Khai bệnh thận trước khi chụp chiếu có dùng thuốc cản quang
- Có thuốc phải tạm ngừng quanh thời điểm chụp, bác sĩ sẽ dặn rõ
- Uống đủ nước theo hướng dẫn trước và sau khi chụp
- Không tự quyết định ngừng hay uống tiếp, phải theo lời dặn cụ thể
- Mục đầu là việc bắt buộc
Mục thứ hai là tình huống hay gặp, và nó cần được dặn trước chứ không phải nhớ tại chỗ.
Về thực phẩm chức năng và thuốc nam
- Không phải cứ từ cây cỏ là an toàn với gan và thận
- Có sản phẩm gây tổn thương thật, và đã có nhiều ca ghi nhận
- Khai đủ mọi thứ đang dùng, kể cả thuốc bổ gan bổ thận
- Hỏi trước khi bắt đầu bất cứ thứ gì mới
- Mục đầu là hiểu lầm phổ biến nhất
Mục thứ ba là việc phải làm, và nhiều người không nghĩ những thứ đó đáng khai.
Về người cao tuổi
- Chức năng thận giảm dần theo tuổi kể cả khi không có bệnh thận
- Đó là lý do người cao tuổi hay được kê liều thận trọng hơn
- Không tự tăng liều vì thấy thuốc không ăn thua
- Xin rà soát toàn bộ đơn định kỳ, đó là việc có ích rõ ở nhóm này
- Mục thứ hai là lý do
Mục thứ ba là điều tuyệt đối tránh, và nó là cách gây tích luỹ thuốc nhanh nhất.
Về dấu hiệu cần để ý
- Tiểu ít hơn hẳn, phù chân hoặc phù mặt, mệt bất thường
- Vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu
- Buồn nôn kéo dài, chán ăn, hoặc ngứa toàn thân
- Gặp những dấu hiệu này trong lúc đang dùng thuốc thì gọi hỏi sớm
- Mục đầu là dấu hiệu về thận
Mục thứ hai là dấu hiệu về gan, và phân biệt được thì mô tả cũng chính xác hơn.
Về việc theo dõi định kỳ
- Một số thuốc đòi hỏi xét nghiệm định kỳ, bác sĩ sẽ hẹn
- Bỏ lịch xét nghiệm là bỏ mất phần an toàn của việc dùng thuốc dài ngày
- Đi xét nghiệm đúng hẹn kể cả khi thấy hoàn toàn bình thường
- Hỏi kết quả nói gì và có cần điều chỉnh gì không, đừng chỉ nhận phiếu rồi về
- Mục thứ hai là điều muốn nhấn
Mục cuối là cách dùng kết quả cho có ích, và nhiều người bỏ qua bước này.
Bốn câu về một đơn thuốc
- Thuốc này để làm gì, và làm được gì
- Uống thế nào, khi nào, trong bao lâu
- Có gì cần tránh khi dùng — thuốc khác, thức ăn, rượu
- Khi nào thì ngừng, và ngừng thế nào
- Với nhóm này nên thêm: liều đã được chỉnh theo chức năng gan thận của tôi chưa
Mục cuối là điểm riêng, và đó là câu hỏi bảo vệ mình rõ ràng nhất.
Liều nằm trên đơn và trên tờ hướng dẫn
- Việc chỉnh liều theo chức năng gan thận là việc của bác sĩ dựa trên xét nghiệm của mình
- Bài này nêu nguyên tắc và dấu hiệu, không nói ai dùng được thuốc gì
- Không tự giảm liều vì lo cho gan thận, cũng không tự bỏ thuốc đang điều trị
- Không rõ thì hỏi dược sĩ, mang cả danh sách thuốc và kết quả xét nghiệm theo
- Mục thứ hai là ranh giới của bài
Mục thứ ba là hai điều tuyệt đối tránh, và cả hai đều bắt nguồn từ lo lắng chứ không từ dữ liệu.
Ngừng thuốc và đi khám ngay
- Tiểu rất ít hoặc không tiểu được — đi khám ngay
- Phù tăng nhanh kèm khó thở, nhất là khi nằm
- Vàng da, vàng mắt, hoặc nước tiểu sẫm như nước trà
- Lú lẫn, ngủ gà, hoặc nôn liên tục
- Chảy máu bất thường hoặc bầm tím nhiều nơi
Với khó chịu nhẹ hơn thì gọi hỏi trước khi bỏ, vì bỏ đột ngột một số thuốc cũng có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao suy gan suy thận lại phải chỉnh liều?
Vì thuốc bị chuyển hoá và thải chậm hơn nên tích lại trong người. Liều bình thường khi đó có thể thành quá liều.
Tôi phải làm gì để tự bảo vệ?
Khai bệnh gan hoặc bệnh thận ở mọi nơi khám và mọi lần mua thuốc, kể cả thuốc không cần đơn.
Nhóm thuốc nào cần thận trọng nhất?
Nhóm giảm đau kháng viêm là nhóm cần hỏi trước hơn cả với người bệnh thận. Nhưng danh sách tuỳ từng người, nên phải hỏi bác sĩ của mình.
Có cần mang kết quả xét nghiệm theo không?
Nên. Chức năng thận thay đổi theo thời gian, và kết quả gần nhất giúp chọn liều đúng hơn.