Đây là phản ứng dị ứng nặng có thể xảy ra trong vài phút. Người từng gặp và người nhà của họ cần biết trước, vì lúc xảy ra thì không kịp đọc gì nữa.
Phản vệ có dấu hiệu gì
- Sưng môi, sưng lưỡi hoặc sưng họng
- Khó thở, thở rít, hoặc giọng khàn đi
- Nổi mẩn lan nhanh khắp người
- Chóng mặt, choáng hoặc ngất
- Nôn và đau bụng dữ dội cũng có thể là một phần của phản ứng
Câu cuối là dấu hiệu ít người ngờ tới, và nó hay bị hiểu nhầm là ngộ độc thức ăn.
Phải làm gì ngay
- Gọi cấp cứu ngay
- Cho người bệnh nằm và kê cao chân nếu đang choáng
- Nếu đã được kê bút tiêm cấp cứu thì dùng theo hướng dẫn đã được dạy
- Không để người bệnh tự đứng dậy đi lại
- Mục đầu là việc phải làm trước tiên
Mục cuối là điều tuyệt đối tránh, và đứng dậy lúc đang tụt huyết áp rất nguy hiểm.
Uống thuốc dị ứng có đủ không
- Không
- Thuốc dị ứng thông thường không xử lý được phản vệ
- Dựa vào nó mà trì hoãn gọi cấp cứu là điều nguy hiểm nhất
- Thời gian là yếu tố quyết định trong tình huống này
- Mục thứ ba là điều muốn nhấn nhất của cả bài
Mục cuối là lý do, và mỗi phút trì hoãn đều có giá.
Đã đỡ rồi có cần đi viện nữa không
- Vẫn phải đi
- Vì phản ứng có thể quay lại sau vài giờ
- Đây là tình huống cần được theo dõi tại cơ sở y tế
- Thấy đỡ rồi ở nhà là quyết định nhiều người đã phải trả giá
- Mục thứ hai là lý do
Mục cuối là cảnh báo, và đợt quay lại thường xảy ra khi đã tưởng xong.
Về những thứ hay gây phản vệ
- Một số thức ăn như hải sản, đậu phộng, trứng, sữa ở người có cơ địa
- Nọc côn trùng, nhất là ong đốt
- Một số thuốc, trong đó kháng sinh là nhóm hay gặp
- Biết thứ nào của mình thì tránh được, đó là biện pháp hiệu quả nhất
- Mục thứ ba là lý do phải khai tiền sử dị ứng thuốc
Mục cuối là kết luận, và tránh được thì không bao giờ phải dùng tới phần cấp cứu.
Về việc khai tiền sử dị ứng
- Khai ở mọi nơi khám, mọi lần mua thuốc, và trước mọi thủ thuật
- Ghi rõ tên thứ gây dị ứng và phản ứng đã xảy ra là gì
- Mang tờ ghi đó trong ví và lưu trong điện thoại
- Một số người đeo vòng hoặc thẻ ghi tình trạng dị ứng của mình
- Mục đầu là quy tắc cứng
Mục cuối là cách chuẩn bị, và nó có ích nhất khi mình không nói được.
Về bút tiêm cấp cứu
- Người có nguy cơ cao được kê bút tiêm và được hướng dẫn cách dùng
- Tập dùng trên dụng cụ tập cho tới khi thật quen, đừng đọc lần đầu lúc đang cấp cứu
- Kiểm tra hạn dùng định kỳ và thay khi hết hạn
- Luôn mang theo người, để trong túi chứ không để ở nhà
- Mục thứ hai là việc quan trọng nhất
Mục cuối là chỗ hay sai, và bút để ở nhà thì không cứu được ai ngoài đường.
Về việc người xung quanh phải biết
- Người nhà, đồng nghiệp, thầy cô của trẻ đều cần biết và biết phải làm gì
- Dạy họ dùng bút tiêm nếu mình hoặc con mình có bút
- Cho họ biết chỗ để bút và số điện thoại cần gọi
- Người đang phản vệ có thể không nói được, nên người khác phải chủ động
- Mục thứ hai là việc rất đáng làm
Mục cuối là lý do, và nó là toàn bộ lập luận của phần này.
Về trẻ em bị dị ứng thức ăn
- Báo cho nhà trường, người trông trẻ và người nấu ăn biết rõ thứ con dị ứng
- Dạy con nói được là con dị ứng gì, ngay khi con đủ lớn để nói
- Đọc kỹ thành phần thức ăn đóng gói, chú ý cả dòng cảnh báo lẫn nhau khi chế biến
- Chuẩn bị đồ ăn riêng cho con trong các buổi liên hoan ở trường
- Mục thứ hai là việc bảo vệ con lâu dài
Mục thứ ba là chi tiết hay bị bỏ qua, và nó là nguồn tai nạn thường gặp.
Về việc sau một lần phản vệ
- Đi khám chuyên khoa để xác định nguyên nhân và lập kế hoạch phòng
- Xin bản kế hoạch xử lý bằng giấy, giống kế hoạch cơn hen
- Hỏi xem mình có cần mang bút tiêm theo người không
- Ghi lại toàn bộ diễn biến lần đó khi còn nhớ rõ, kể cả mình đã ăn và dùng gì
- Mục đầu là việc phải làm
Mục cuối là dữ liệu quý nhất, và trí nhớ mờ đi rất nhanh sau vài ngày.
Về việc không được chủ quan vì lần trước nhẹ
- Lần sau có thể nặng hơn lần trước, không có quy luật nào bảo đảm điều ngược lại
- Từng chỉ nổi mẩn không có nghĩa là lần sau cũng chỉ nổi mẩn
- Đó là lý do không thử lại thứ đã từng gây phản ứng
- Cũng là lý do phải chuẩn bị dù lần trước qua nhẹ nhàng
- Mục đầu là điều quan trọng nhất
Hai mục cuối là hai kết luận rút ra, và cả hai đều là việc làm được ngay.
Bốn câu về một đơn thuốc
- Thuốc này để làm gì, và làm được gì
- Uống thế nào, khi nào, trong bao lâu
- Có gì cần tránh khi dùng — thuốc khác, thức ăn, rượu
- Khi nào thì ngừng, và ngừng thế nào
- Bài này thêm một câu quan trọng: tôi từng dị ứng với gì
Mục cuối là điểm riêng, và đó là câu người bệnh phải chủ động nói ra chứ không chờ hỏi.
Liều nằm trên đơn và trên tờ hướng dẫn
- Cách dùng bút tiêm cấp cứu phải được hướng dẫn trực tiếp, không học qua bài viết
- Bài này nêu dấu hiệu và nguyên tắc, không thay được buổi hướng dẫn
- Không dùng bút tiêm của người khác và không tự mua về dùng khi chưa được kê
- Không rõ thì hỏi, xin được tập trên dụng cụ tập
- Mục đầu là ranh giới quan trọng nhất
Mục cuối là việc nên xin, và tập thật một lần hơn mọi lời mô tả.
Ngừng thuốc và đi khám ngay
- Sưng môi, sưng lưỡi, sưng họng, hoặc giọng khàn đột ngột — gọi cấp cứu ngay
- Khó thở, thở rít, hoặc tức ngực
- Nổi mẩn lan nhanh kèm chóng mặt, choáng, hoặc ngất
- Nôn và đau bụng dữ dội ngay sau khi ăn hoặc dùng thuốc
- Đã dùng bút tiêm rồi vẫn phải đi cấp cứu, không ở lại nhà
Với khó chịu nhẹ hơn thì gọi hỏi trước khi bỏ, vì bỏ đột ngột một số thuốc cũng có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Phản vệ có dấu hiệu gì?
Sưng môi lưỡi hoặc họng, khó thở, thở rít, nổi mẩn lan nhanh, chóng mặt hoặc ngất, nôn và đau bụng dữ dội.
Phải làm gì ngay?
Gọi cấp cứu ngay, cho người bệnh nằm và kê cao chân nếu đang choáng. Nếu đã được kê bút tiêm cấp cứu thì dùng theo hướng dẫn đã được dạy.
Uống thuốc dị ứng có đủ không?
Không. Thuốc dị ứng thông thường không xử lý được phản vệ. Dựa vào nó mà trì hoãn gọi cấp cứu là điều nguy hiểm nhất.
Đã đỡ rồi có cần đi viện nữa không?
Vẫn phải đi, vì phản ứng có thể quay lại sau vài giờ. Đây là tình huống cần được theo dõi tại cơ sở y tế.