Buổi hướng dẫn tiêm thường diễn ra nhanh và người bệnh đang lo, nên nhiều câu quan trọng bị bỏ sót. Biết trước cần hỏi gì giúp buổi đó đáng giá hơn nhiều.
Nên hỏi gì trong buổi hướng dẫn tiêm
- Hỏi cách tiêm và thời điểm tiêm so với bữa ăn
- Cách bảo quản bút đang dùng và bút chưa dùng
- Cách xử lý khi quên một mũi
- Và dấu hiệu hạ đường huyết cùng cách xử lý
- Bốn câu đó là phần lõi, nên viết sẵn ra giấy trước khi đi
Viết sẵn là mẹo đơn giản, và nó cứu được buổi hướng dẫn khi mình đang căng thẳng.
Bảo quản insulin thế nào
- Hỏi rõ bút đang dùng để ở đâu
- Và bút chưa dùng để ở đâu, vì hai loại khác nhau
- Cũng nên hỏi cách mang đi xa và đi công tác
- Hỏi luôn dấu hiệu nhận biết bút đã hỏng thì không dùng nữa
- Mục thứ hai là điểm hay nhầm nhất
Mục cuối là câu ít ai hỏi, và dùng bút đã hỏng thì đường huyết lên xuống không hiểu nổi.
Vì sao phải đổi chỗ tiêm
- Vì tiêm mãi một chỗ làm vùng da đó thay đổi
- Khiến thuốc hấp thu thất thường
- Và đường huyết khó đoán
- Sờ thấy vùng da chai cứng hoặc nổi cục thì báo ngay, đừng tiêm vào đó nữa
- Mục thứ hai là cơ chế
Mục cuối là dấu hiệu cần để ý, và đó là hậu quả thấy được bằng tay.
Bắt đầu tiêm có nghĩa là bệnh đã nặng không
- Không nhất thiết
- Insulin là một công cụ điều trị
- Có người dùng tạm thời trong một giai đoạn, có người dùng lâu dài
- Nó không phải hình phạt cho việc ăn uống không tốt
- Mục thứ hai là cách nhìn đúng
Mục cuối là điều muốn nói rõ, và mặc cảm đó làm nhiều người trì hoãn quá lâu.
Về nỗi sợ kim tiêm
- Sợ kim là chuyện rất thường, không có gì phải ngại nói ra
- Kim dùng cho bút tiêm rất nhỏ và ngắn, khác hẳn kim lấy máu
- Nói với điều dưỡng để được hướng dẫn kỹ hơn và tập vài lần có người xem
- Tự tập vài mũi đầu có người bên cạnh giúp yên tâm hơn rất nhiều
- Mục thứ hai là điều muốn trấn an
Mục thứ ba là việc nên làm, và ngại nói là lý do nhiều người tiêm sai kỹ thuật lâu dài.
Về thời điểm tiêm so với bữa ăn
- Có loại tiêm trước ăn, có loại tiêm theo giờ cố định không phụ thuộc bữa
- Nhầm hai kiểu này với nhau là nguyên nhân gây hạ đường huyết
- Hỏi rõ loại của mình thuộc kiểu nào và ghi lên hộp
- Nếu bữa ăn bị trễ hoặc bị huỷ thì hỏi trước cách xử lý
- Mục thứ hai là rủi ro thật
Mục cuối là tình huống hay gặp, và biết trước thì không phải đoán lúc đang đói.
Về vị trí tiêm và cách xoay vòng
- Hỏi những vùng nào trên cơ thể được dùng để tiêm
- Hỏi cách xoay vòng trong cùng một vùng để không lặp lại một điểm
- Tốc độ hấp thu khác nhau giữa các vùng, nên đừng tự đổi vùng tuỳ tiện
- Kiểm tra vùng da tiêm định kỳ bằng cách nhìn và sờ
- Mục thứ hai là phần kỹ thuật quan trọng
Mục thứ ba là điều ít người biết, và nó giải thích vì sao đổi vùng làm đường huyết lệch.
Về kim tiêm dùng một lần
- Kim là loại dùng một lần, dùng lại làm kim cùn và gây đau lẫn tổn thương da
- Hỏi cách bỏ kim đã dùng cho an toàn, đừng bỏ thẳng vào sọt rác gia đình
- Nhiều nơi có hộp đựng vật sắc nhọn, hỏi cơ sở y tế gần nhà
- Kiểm tra mình còn đủ kim trước khi hết, giống như kiểm thuốc
- Mục đầu là quy tắc
Mục thứ hai là phần hay bị bỏ qua, và nó liên quan tới an toàn của cả người khác.
Về việc mang insulin đi xa
- Mang trong hành lý xách tay, đừng gửi theo hành lý ký
- Hỏi trước về túi giữ lạnh và về nhiệt độ cho phép
- Mang theo đơn thuốc và giấy xác nhận nếu đi máy bay
- Mang dư hơn số ngày đi, phòng khi chuyến đi kéo dài
- Mục đầu là quy tắc quan trọng nhất
Mục thứ ba là chuẩn bị nên có, và nó tránh rắc rối ở khâu kiểm tra an ninh.
Về việc đo đường huyết khi đang tiêm
- Hỏi rõ nên đo mấy lần một ngày và vào những thời điểm nào
- Ghi số đo cùng với giờ tiêm và giờ ăn, vì ba thứ đó phải đọc cùng nhau
- Mang sổ đi khám, đó là căn cứ để chỉnh liều
- Không tự chỉnh liều theo số đo khi chưa được hướng dẫn cách chỉnh
- Mục thứ hai là cách ghi đúng
Mục cuối là ranh giới, và một số người được hướng dẫn tự chỉnh, một số thì không.
Về việc người nhà cùng học
- Nên có một người nhà cùng dự buổi hướng dẫn
- Họ sẽ nhớ được phần mình bỏ sót, nhất là khi mình đang lo
- Họ cũng cần biết xử lý khi mình bị hạ đường huyết nặng
- Người cao tuổi tiêm một mình thì càng cần có người biết việc
- Mục thứ hai là lợi ích trước mắt
Mục thứ ba là lý do quan trọng hơn, và đó là lúc mình không tự xử lý được.
Bốn câu về một đơn thuốc
- Thuốc này để làm gì, và làm được gì
- Uống thế nào, khi nào, trong bao lâu
- Có gì cần tránh khi dùng — thuốc khác, thức ăn, rượu
- Khi nào thì ngừng, và ngừng thế nào
- Bài này nằm ở câu thứ hai, nhưng là dạng tiêm chứ không phải uống
Mục cuối là điểm riêng, và với insulin thì câu thứ hai gồm cả kỹ thuật lẫn bảo quản.
Liều nằm trên đơn và trên tờ hướng dẫn
- Liều tiêm và cách chỉnh nằm trên đơn của mình, không nằm trong bài viết nào
- Ghi lại lời dặn ngay sau buổi hướng dẫn, khi còn nhớ rõ
- Không dùng liều hoặc cách tiêm của người khác làm chuẩn
- Không rõ thì hỏi lại, mang cả bút và đơn theo
- Mục thứ hai là việc nên làm ngay
Mục thứ ba là điều tuyệt đối tránh, và liều insulin là thứ cá thể hoá nhất trong đơn.
Ngừng thuốc và đi khám ngay
- Lú lẫn, không nuốt được, co giật hoặc bất tỉnh — gọi cấp cứu ngay
- Vã mồ hôi lạnh, run, tim đập nhanh mà dùng đồ ngọt không đỡ
- Sưng, đỏ, đau lan rộng ở vùng vừa tiêm kèm sốt
- Thở nhanh sâu bất thường kèm buồn nôn và mệt lả
- Nôn nhiều không ăn uống được trong khi vẫn phải tiêm
Với khó chịu nhẹ hơn thì gọi hỏi trước khi bỏ, vì bỏ đột ngột một số thuốc cũng có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Nên hỏi gì trong buổi hướng dẫn tiêm?
Hỏi cách tiêm, thời điểm tiêm so với bữa ăn, cách bảo quản, cách xử lý khi quên, và dấu hiệu hạ đường huyết. Năm câu đó là phần lõi.
Bảo quản insulin thế nào?
Hỏi rõ bút đang dùng để ở đâu và bút chưa dùng để ở đâu, vì hai loại khác nhau. Cũng nên hỏi cách mang đi xa và đi công tác.
Vì sao phải đổi chỗ tiêm?
Vì tiêm mãi một chỗ làm vùng da đó thay đổi, khiến thuốc hấp thu thất thường và đường huyết khó đoán.
Bắt đầu tiêm có nghĩa là bệnh đã nặng không?
Không nhất thiết. Insulin là một công cụ điều trị, có người dùng tạm thời trong một giai đoạn, có người dùng lâu dài. Nó không phải hình phạt.