Đây là hai nhóm thuốc người ta tự mua nhiều nhất. Mỗi nhóm có một kiểu dùng sai riêng, và cả hai đều có thể che mất thứ cần khám.
Thuốc nhuận tràng dùng lâu dài có được không
- Một số loại không nên dùng kéo dài
- Vì có thể làm ruột lệ thuộc
- Táo bón kéo dài nên đi khám tìm nguyên nhân
- Thay vì tự dùng mãi rồi phải tăng dần liều
- Mục thứ hai là rủi ro chính
Mục cuối là vòng luẩn quẩn hay gặp, và càng dùng lâu thì càng khó thoát ra.
Tiêu chảy thì có nên uống thuốc cầm ngay không
- Không phải lúc nào cũng nên
- Có trường hợp cầm tiêu chảy lại giữ tác nhân gây bệnh lại trong ruột
- Nên phải hỏi trước
- Có sốt hoặc phân có máu thì càng không tự cầm
- Mục thứ hai là lý do
Mục cuối là tình huống cấm rõ ràng nhất, và đó là lúc phải đi khám.
Việc quan trọng nhất khi bị tiêu chảy là gì
- Bù nước và chất điện giải
- Phần lớn nguy hiểm của tiêu chảy đến từ mất nước
- Chứ không từ số lần đi
- Hỏi dược sĩ về gói bù nước và cách pha cho đúng
- Mục thứ hai là điều muốn nhấn
Mục cuối là việc làm được ngay, và pha sai thì gói bù nước không có tác dụng như mong đợi.
Khi nào phải đi khám thay vì tự mua thuốc
- Khi có sốt cao hoặc phân có máu
- Đau bụng dữ dội
- Mất nước rõ
- Hoặc khi kéo dài quá vài ngày mà không đỡ
- Trẻ nhỏ và người cao tuổi thì ngưỡng đi khám phải thấp hơn nhiều
Câu cuối là lưu ý về nhóm dễ tổn thương, và ở hai nhóm đó mất nước diễn ra nhanh hơn.
Về việc táo bón có thể do thuốc khác gây ra
- Nhiều thuốc dùng cho bệnh khác gây táo bón như một tác dụng phụ
- Thuốc giảm đau mạnh, một số thuốc huyết áp, viên sắt là những ví dụ hay gặp
- Táo bón mới xuất hiện sau khi bắt đầu một thuốc nào đó thì nói ra
- Xử lý gốc thường tốt hơn là chồng thêm một thuốc nhuận tràng lên trên
- Mục thứ ba là việc cần làm
Mục cuối là cách nghĩ nên có, và nó tránh được việc đơn thuốc cứ dài thêm mãi.
Về những thứ không phải thuốc nhưng làm được nhiều
- Uống đủ nước, ăn đủ chất xơ và vận động đều là ba việc nền
- Đi vệ sinh theo giờ cố định và không nhịn cũng có tác dụng thật
- Những việc đó không nhanh bằng thuốc nhưng bền hơn nhiều
- Tăng chất xơ thì phải tăng nước cùng lúc, nếu không có khi còn nặng hơn
- Mục thứ hai là điều ít người để ý
Mục cuối là lưu ý quan trọng, và đó là lý do nhiều người tăng chất xơ mà không thấy đỡ.
Về trẻ nhỏ và người cao tuổi
- Không tự dùng thuốc nhuận tràng hay thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ nhỏ
- Cả hai nhóm mất nước rất nhanh, nên bù nước là ưu tiên số một
- Người cao tuổi táo bón kéo dài cần được khám chứ không chỉ cần thuốc
- Dấu hiệu mất nước ở người cao tuổi khó nhận ra hơn, nên phải để ý kỹ
- Mục đầu là quy tắc cứng
Mục cuối là lưu ý riêng, và nó khiến người nhà dễ đánh giá thấp mức độ nặng.
Về việc thay đổi thói quen đi tiêu kéo dài
- Thói quen đi tiêu thay đổi kéo dài là dấu hiệu cần khám, không phải chuyện dùng thuốc
- Nhất là ở người lớn tuổi và người có tiền sử gia đình về bệnh đường ruột
- Kèm sụt cân, phân có máu, hoặc thiếu máu thì phải đi khám sớm
- Dùng thuốc che triệu chứng trong lúc này làm chậm việc phát hiện
- Mục đầu là điều quan trọng nhất của cả bài
Mục cuối là cái giá của việc tự xử lý, và nó là lý do bài này nhắc đi nhắc lại chuyện đi khám.
Về men vi sinh và các sản phẩm hỗ trợ
- Khai cả những sản phẩm này khi đi khám, chúng cũng là thứ đưa vào người
- Không dùng chúng để thay thế việc bù nước khi đang tiêu chảy
- Người có bệnh nặng hoặc suy giảm miễn dịch thì phải hỏi trước khi dùng
- Hỏi dược sĩ về khoảng cách giữa chúng và kháng sinh nếu đang dùng kháng sinh
- Mục thứ hai là điều tuyệt đối tránh
Mục thứ ba là nhóm cần thận trọng, và ở nhóm đó thì không có gì là vô hại mặc định.
Về việc dùng thuốc cầm rồi vẫn phải theo dõi
- Đỡ số lần đi không có nghĩa là bệnh đã hết
- Vẫn phải theo dõi sốt, mất nước và tình trạng chung
- Đỡ trong vài giờ rồi nặng lại thì gọi hỏi chứ đừng uống thêm liều
- Ghi lại số lần đi và lượng nước uống được, đó là dữ liệu hữu ích khi gọi hỏi
- Mục đầu là điều muốn nhấn
Mục cuối là cách chuẩn bị, và nói được con số cụ thể giúp người tư vấn quyết định đúng.
Về vệ sinh khi trong nhà có người tiêu chảy
- Rửa tay kỹ là việc đơn giản mà hiệu quả nhất để không lây sang người khác
- Người bị nên tạm không nấu ăn cho cả nhà
- Lau dọn nhà vệ sinh thường xuyên hơn trong những ngày đó
- Để ý người già và trẻ nhỏ trong nhà, đó là nhóm dễ trở nặng
- Mục đầu là việc hiệu quả nhất
Mục cuối là điều cần để mắt, và một ca lây sang nhóm đó phiền hơn nhiều.
Bốn câu về một đơn thuốc
- Thuốc này để làm gì, và làm được gì
- Uống thế nào, khi nào, trong bao lâu
- Có gì cần tránh khi dùng — thuốc khác, thức ăn, rượu
- Khi nào thì ngừng, và ngừng thế nào
- Với hai nhóm này thì câu thứ hai quan trọng nhất ở vế trong bao lâu
Mục cuối là điểm riêng, và cả hai nhóm đều là thuốc dùng ngắn chứ không phải dùng thường xuyên.
Liều nằm trên đơn và trên tờ hướng dẫn
- Liều và số ngày dùng nằm trên tờ hướng dẫn, không nằm trong bài viết nào
- Bài này nói về cách tiếp cận, không chỉ định loại nào cho ai
- Không dùng thuốc của người lớn cho trẻ nhỏ theo cách chia nhỏ ước lượng
- Không rõ thì hỏi dược sĩ, mô tả rõ triệu chứng và tuổi người dùng
- Mục thứ ba là điều tuyệt đối tránh
Mục cuối là cách hỏi cho đúng, và mô tả đủ thì dược sĩ mới tư vấn được.
Ngừng thuốc và đi khám ngay
- Phân có máu hoặc phân đen như hắc ín — đi khám ngay
- Sốt cao kèm đau bụng dữ dội
- Không uống được nước, tiểu rất ít, môi khô, mắt trũng
- Lú lẫn, ngủ gà, hoặc gần ngất
- Bụng chướng căng, không trung tiện được, nôn liên tục
Với khó chịu nhẹ hơn thì gọi hỏi trước khi bỏ, vì bỏ đột ngột một số thuốc cũng có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc nhuận tràng dùng lâu dài có được không?
Một số loại không nên dùng kéo dài vì có thể làm ruột lệ thuộc. Táo bón kéo dài nên đi khám tìm nguyên nhân thay vì tự dùng mãi.
Tiêu chảy thì có nên uống thuốc cầm ngay không?
Không phải lúc nào cũng nên. Có trường hợp cầm tiêu chảy lại giữ tác nhân gây bệnh lại trong ruột, nên phải hỏi trước.
Việc quan trọng nhất khi bị tiêu chảy là gì?
Bù nước và chất điện giải. Phần lớn nguy hiểm của tiêu chảy đến từ mất nước chứ không từ số lần đi.
Khi nào phải đi khám thay vì tự mua thuốc?
Khi có sốt cao, phân có máu, đau bụng dữ dội, mất nước rõ, hoặc khi kéo dài quá vài ngày mà không đỡ.