Phần lớn vết trầy xước tự lành nếu được rửa sạch và giữ khô. Nhưng có mấy tình huống mà chờ ở nhà là quyết định sai, và biết trước thì không phải đoán.
Vết thương nhỏ thì xử lý thế nào
- Rửa sạch dưới vòi nước
- Cầm máu bằng cách ép nhẹ bằng gạc sạch
- Rồi che bằng băng sạch
- Giữ vùng đó sạch và khô trong những ngày sau
- Mục đầu là bước quan trọng nhất
Mục cuối là phần kéo dài nhiều ngày, và nó quyết định vết có lành êm không.
Có nên bôi thuốc mỡ kháng sinh không
- Hỏi dược sĩ thay vì mặc định bôi
- Vết sạch và nông thường không cần
- Bôi bừa kéo dài lại có cái giá riêng
- Bôi thuốc không thay được việc rửa sạch ngay từ đầu
- Mục thứ hai là tình huống phổ biến nhất
Mục cuối là điều muốn nhấn, và đó là chỗ nhiều người làm ngược thứ tự.
Dấu hiệu nào cho thấy vết thương nhiễm khuẩn
- Đỏ lan rộng
- Sưng đau tăng lên sau ngày thứ hai
- Chảy mủ hoặc có mùi
- Hoặc kèm sốt
- Đau tăng lên thay vì giảm dần là dấu hiệu đáng tin nhất
Câu cuối là cách nhận ra sớm, và nó dễ theo dõi hơn là nhìn màu sắc.
Khi nào phải đi khám ngay
- Vết sâu, hoặc vết do vật bẩn hoặc rỉ sét
- Vết do động vật cắn
- Vết chảy máu không cầm được
- Hoặc khi chưa rõ tình trạng tiêm phòng uốn ván
- Vết ở mặt, ở khớp, hoặc há miệng rộng cũng nên đi khám sớm
Câu cuối là nhóm bổ sung, và chúng liên quan tới cả chức năng lẫn thẩm mỹ về sau.
Về uốn ván
- Hỏi bác sĩ về tiêm phòng uốn ván khi có vết thương bẩn hoặc sâu
- Không nhớ lần tiêm gần nhất thì nói rõ là không nhớ, đừng đoán
- Giữ sổ tiêm chủng hoặc ghi lại ngày tiêm trong điện thoại
- Đây là bệnh phòng được hoàn toàn nhưng rất nặng nếu mắc
- Mục thứ hai là cách trả lời đúng
Mục cuối là lý do đáng bận tâm, và nó khác hẳn với những nhiễm khuẩn thông thường.
Về vết do động vật cắn
- Rửa kỹ dưới vòi nước với xà phòng trong thời gian đủ lâu
- Đi khám ngay để được đánh giá, kể cả khi vết trông nhỏ
- Ghi lại con vật nào, ở đâu, và có theo dõi được con vật đó không
- Không tự khâu kín hoặc tự băng bịt kín vết cắn
- Mục thứ hai là quy tắc cứng
Mục thứ ba là thông tin bác sĩ cần, và nó ảnh hưởng tới quyết định điều trị.
Về người tiểu đường và người có bệnh mạch máu
- Vết thương ở nhóm này lành chậm hơn và dễ nhiễm khuẩn hơn
- Vết ở bàn chân cần được xem sớm, kể cả khi không đau
- Kiểm tra bàn chân hằng ngày là thói quen nên có, vì cảm giác có thể giảm
- Không tự cắt lể, tự bóc vảy, hoặc tự xử lý chai chân
- Mục thứ hai là điều quan trọng nhất
Mục cuối là điều tuyệt đối tránh, và đó là khởi đầu của nhiều ca nặng.
Về việc giữ vết thương sạch trong những ngày sau
- Thay băng theo hướng dẫn và rửa tay trước khi chạm vào vết
- Không bóc vảy và không gãi vùng đang lành
- Che chắn khi làm việc bẩn hoặc tiếp xúc nước lâu
- Xem vết mỗi ngày một lần để nhận ra thay đổi sớm
- Mục đầu là việc cơ bản nhất
Mục cuối là thói quen nên có, và nó giúp phát hiện nhiễm khuẩn khi còn nhẹ.
Về kháng sinh uống cho vết thương
- Không phải vết thương nào cũng cần kháng sinh uống
- Đó là quyết định của người khám dựa trên loại vết và tình trạng của mình
- Không tự mua kháng sinh uống phòng cho chắc
- Được kê rồi thì uống đủ đợt, giống mọi đợt kháng sinh khác
- Mục thứ ba là điều tuyệt đối tránh
Mục cuối là quy tắc quen thuộc, và nó lặp lại ở mọi bài trong chuyên mục này.
Về vết bỏng nhẹ
- Làm mát dưới vòi nước mát trong thời gian đủ lâu ngay sau khi bỏng
- Không bôi kem đánh răng, nước mắm, mỡ trăn hoặc bất cứ thứ gì truyền miệng
- Không chọc vỡ bọng nước
- Bỏng rộng, bỏng sâu, bỏng ở mặt, tay, bộ phận sinh dục thì đi khám ngay
- Mục thứ hai là điều tuyệt đối tránh
Mục đầu là việc quan trọng nhất, và làm đúng trong vài phút đầu thay đổi cả kết quả.
Về việc theo dõi trong tuần đầu
- Vết thương bình thường thì đau giảm dần và đỏ thu hẹp lại theo ngày
- Đi ngược lại xu hướng đó là dấu hiệu cần đi khám
- Chụp ảnh vết ngày đầu để so được về sau
- Vạch bằng bút quanh vùng đỏ để biết nó lan hay thu lại
- Mục đầu là mốc bình thường
Mục cuối là mẹo đơn giản, và nó cho câu trả lời rõ hơn mọi cảm giác.
Bốn câu về một đơn thuốc
- Thuốc này để làm gì, và làm được gì
- Uống thế nào, khi nào, trong bao lâu
- Có gì cần tránh khi dùng — thuốc khác, thức ăn, rượu
- Khi nào thì ngừng, và ngừng thế nào
- Với vết thương thì thêm: khi nào phải quay lại khám
Mục cuối là điểm riêng, và câu đó quan trọng hơn cả chuyện bôi thuốc gì.
Liều nằm trên đơn và trên tờ hướng dẫn
- Việc có cần kháng sinh, cần khâu hay cần tiêm phòng là quyết định của người khám
- Bài này nêu cách xử lý ban đầu và dấu hiệu cần đi khám, không thay được buổi khám
- Không tự mua kháng sinh uống và không tự bôi thuốc còn lại trong nhà
- Không rõ thì hỏi dược sĩ, mô tả rõ vết thương và hoàn cảnh bị thương
- Mục thứ ba là điều tuyệt đối tránh
Mục cuối là cách hỏi cho đúng, và hoàn cảnh bị thương quan trọng ngang với vết.
Ngừng thuốc và đi khám ngay
- Vùng đỏ lan nhanh, đau dữ dội, hoặc da đổi màu tím đen — đi cấp cứu ngay
- Sốt cao kèm rét run sau khi có vết thương
- Vết chảy máu không cầm được sau khi ép đủ lâu
- Vết do động vật cắn, vết đâm sâu, hoặc vết do vật rỉ sét
- Tê, yếu, hoặc không cử động được vùng dưới vết thương
Với khó chịu nhẹ hơn thì gọi hỏi trước khi bỏ, vì bỏ đột ngột một số thuốc cũng có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Vết thương nhỏ thì xử lý thế nào?
Rửa sạch dưới vòi nước, cầm máu bằng cách ép nhẹ, rồi che bằng băng sạch. Giữ vùng đó sạch và khô trong những ngày sau.
Có nên bôi thuốc mỡ kháng sinh không?
Hỏi dược sĩ thay vì mặc định bôi. Vết sạch và nông thường không cần, còn bôi bừa kéo dài lại có cái giá riêng.
Dấu hiệu nào cho thấy vết thương nhiễm khuẩn?
Đỏ lan rộng, sưng đau tăng lên sau ngày thứ hai, chảy mủ, có mùi, hoặc kèm sốt.
Khi nào phải đi khám ngay?
Vết sâu, vết do vật bẩn hoặc rỉ sét, vết do động vật cắn, vết chảy máu không cầm được, hoặc khi chưa rõ tình trạng tiêm phòng uốn ván.