Người ta hay gọi chung là thuốc giảm đau, nhưng hai nhóm này khác nhau về cách hoạt động, về rủi ro và về đối tượng dùng được.
Hai nhóm này khác nhau thế nào
- Paracetamol giảm đau và hạ sốt nhưng không chống viêm
- Nhóm kháng viêm vừa giảm đau vừa chống viêm
- Nhưng đi kèm nhiều rủi ro hơn
- Đau do viêm và đau không do viêm nên được xử lý khác nhau
- Mục đầu là điểm hay bị bỏ qua
Mục cuối là lý do phải phân biệt, và gọi chung là thuốc giảm đau che mất điều này.
Nhóm nào an toàn hơn
- Paracetamol thường được chọn trước cho nhiều người
- Vì ít ảnh hưởng tới dạ dày, thận và huyết áp
- Nhưng quá liều nó lại gây tổn thương gan nặng
- An toàn hơn không có nghĩa là muốn uống bao nhiêu cũng được
- Mục thứ ba là điều muốn nhấn
Mục cuối là cách hiểu đúng, và đây là chỗ nhiều người chủ quan.
Có được uống cả hai cùng lúc không
- Có trường hợp được phối hợp
- Nhưng phải hỏi chứ đừng tự gộp
- Và tuyệt đối không uống hai thuốc cùng nhóm cùng lúc
- Đọc thành phần từng hộp trước khi uống chồng lên nhau
- Mục thứ ba là quy tắc cứng
Mục cuối là cách thực hiện quy tắc đó, và nó chỉ mất vài giây.
Ai nên tránh nhóm kháng viêm
- Người có bệnh dạ dày, bệnh thận
- Người có bệnh tim hoặc huyết áp cao
- Người dùng thuốc chống đông
- Và người cao tuổi
- Thuộc nhóm nào trong đây thì hỏi trước khi mua
Câu cuối là việc phải làm, và nó áp dụng cả khi mua thuốc không cần đơn.
Về việc dùng liều thấp nhất trong thời gian ngắn nhất
- Đây là nguyên tắc chung cho nhóm kháng viêm
- Dùng đủ để làm việc được, không phải dùng để hết sạch đau
- Đau kéo dài cần tìm nguyên nhân chứ không cần kéo dài đợt thuốc
- Hỏi bác sĩ về mức thấp nhất có hiệu quả cho mình
- Mục thứ hai là cách đặt mục tiêu
Mục thứ ba là ranh giới, và nó là chỗ nhiều người vượt qua mà không nhận ra.
Về thuốc bôi và miếng dán ngoài da
- Dạng bôi ngoài da có thể là lựa chọn tốt cho đau khu trú ở một khớp
- Ít ảnh hưởng toàn thân hơn dạng uống, nhưng không phải là không có
- Không bôi lên vùng da trầy xước hoặc đang viêm nhiễm
- Khai cả thuốc bôi khi đi khám, nhiều người nghĩ bôi ngoài thì không cần khai
- Mục đầu là lựa chọn đáng hỏi
Mục cuối là chỗ hay sót, và nó cũng là thuốc dù không uống vào.
Về đau do viêm khớp mạn tính
- Đau mạn tính không giải quyết được bằng cách uống giảm đau mãi
- Hỏi về các hướng khác: vận động trị liệu, giảm cân, dụng cụ hỗ trợ, thuốc đặc hiệu cho bệnh
- Một kế hoạch phối hợp thường hiệu quả hơn là tăng dần thuốc giảm đau
- Nói rõ đau ảnh hưởng tới việc gì trong ngày, đó là thông tin hữu ích nhất
- Mục thứ hai là những lựa chọn ít được nhắc tới
Mục cuối là cách mô tả tốt nhất, và nó cụ thể hơn là cho điểm mức đau.
Về người cao tuổi
- Nhóm kháng viêm ở người cao tuổi có nguy cơ cao hơn rõ rệt
- Họ cũng thường dùng nhiều thuốc khác, nên khả năng tương tác lớn
- Đau ở người cao tuổi nên được đánh giá chứ không chỉ được giảm
- Người nhà nên biết ông bà đang tự mua thuốc gì
- Mục đầu là lý do thận trọng
Mục cuối là việc rất đáng làm, và tự mua lâu ngày là chuyện hay xảy ra âm thầm.
Về thuốc giảm đau và huyết áp
- Nhóm kháng viêm có thể làm huyết áp tăng và làm thuốc huyết áp kém hiệu quả đi
- Người đang điều trị huyết áp thì phải khai khi mua thuốc giảm đau
- Huyết áp tự nhiên khó kiểm soát hơn thì xem lại xem gần đây có dùng giảm đau không
- Đây là một trong những tương tác hay gặp mà ít người biết
- Mục thứ hai là việc phải làm
Mục thứ ba là manh mối đáng kiểm tra, và nó giải thích được nhiều trường hợp.
Về thuốc giảm đau và thận
- Dùng nhóm kháng viêm kéo dài có thể ảnh hưởng tới chức năng thận
- Nguy cơ cao hơn khi cơ thể đang mất nước, ví dụ lúc ốm hoặc sau vận động nặng
- Người đã có bệnh thận thì phải khai và thường phải tránh nhóm này
- Tiểu ít, phù chân, hoặc mệt bất thường trong lúc dùng thì báo
- Mục thứ hai là tình huống làm tăng nguy cơ
Mục cuối là dấu hiệu cần báo, và chúng thường xuất hiện muộn hơn mình tưởng.
Về đau cần đi khám thay vì uống thuốc
- Đau sau chấn thương kèm biến dạng hoặc không đi lại được
- Khớp sưng nóng đỏ kèm sốt
- Đau lưng kèm tê yếu chân hoặc rối loạn tiểu tiện
- Đau tăng dần không rõ lý do, nhất là đau về đêm kèm sụt cân
- Bốn tình huống này là đi khám, không phải mua thêm thuốc
Câu cuối là ranh giới của cả chuyên mục, và giảm đau lúc này chỉ làm chậm chẩn đoán.
Bốn câu về một đơn thuốc
- Thuốc này để làm gì, và làm được gì
- Uống thế nào, khi nào, trong bao lâu
- Có gì cần tránh khi dùng — thuốc khác, thức ăn, rượu
- Khi nào thì ngừng, và ngừng thế nào
- Bài này là câu thứ nhất, phần phân biệt hai nhóm
Mục cuối là điểm riêng, và không phân biệt được hai nhóm thì ba câu sau cũng khó trả lời.
Liều nằm trên đơn và trên tờ hướng dẫn
- Liều và liều tối đa trong ngày nằm trên tờ hướng dẫn trong hộp
- Đọc dòng thành phần và dòng liều tối đa trước khi uống viên đầu tiên
- Không cộng dồn nhiều hộp có cùng hoạt chất
- Không rõ thì hỏi dược sĩ, mang cả hộp và danh sách thuốc theo
- Mục thứ hai là hai dòng quan trọng nhất
Mục thứ ba là điều tuyệt đối tránh, và nó là nguyên nhân của nhiều ca quá liều.
Ngừng thuốc và đi khám ngay
- Nôn ra máu hoặc phân đen như hắc ín — đi cấp cứu ngay
- Nghi uống quá liều paracetamol, kể cả khi đang thấy bình thường
- Sưng môi, sưng lưỡi, nổi mẩn lan nhanh, hoặc khó thở
- Đau ngực, khó thở, hoặc yếu nửa người
- Tiểu rất ít, phù chân tăng nhanh, hoặc vàng da vàng mắt
Với khó chịu nhẹ hơn thì gọi hỏi trước khi bỏ, vì bỏ đột ngột một số thuốc cũng có rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Hai nhóm này khác nhau thế nào?
Paracetamol giảm đau và hạ sốt nhưng không chống viêm. Nhóm kháng viêm vừa giảm đau vừa chống viêm, nhưng đi kèm nhiều rủi ro hơn.
Nhóm nào an toàn hơn?
Paracetamol thường được chọn trước cho nhiều người vì ít ảnh hưởng tới dạ dày, thận và huyết áp. Nhưng quá liều nó lại gây tổn thương gan nặng.
Có được uống cả hai cùng lúc không?
Có trường hợp được phối hợp, nhưng phải hỏi chứ đừng tự gộp. Và tuyệt đối không uống hai thuốc cùng nhóm cùng lúc.
Ai nên tránh nhóm kháng viêm?
Người có bệnh dạ dày, bệnh thận, bệnh tim, huyết áp cao, người dùng thuốc chống đông và người cao tuổi đều cần hỏi trước.